MEDYTUJĄCY UMYSŁ  1 

Buddyzm Zen


Esencja nauk buddyjskich wyrażona w najbardziej zwięzłej formie brzmi:


Nie czyń żadnego zła,
Praktykuj tylko dobro,
Oczyść swój umysł,
To jest nauka wszystkich Buddhów.

Gdyby z całej tej planszy chcieliby Panstwo zapamietac coś najważniejszego dla siebie, te cztery wersy beda idealne.



ZEN

Nauki zen nalezą do buddyjskiego zakonu i szkoły o tej samej nazwie i są rozpowszechnione głównie w Japonii, Chinach, Korei i Wietnamie, a od połowy XX wieku spotyka się je również na Zachodzie i w Polsce.


Słowo zen pochodzi od sanskryckiego słowa dhyana (lub jhana w pali), które zostało transkrybowane na język chiński jako channa i na japoński jak joryo lub zenna, ale używa się tylko skróconej formy tego słowa - ZEN.


Zen oznacza spokojne siedzenie, czy też spokojną medytację. Joryo oznacza po japońsku całkowity spokój, przebywanie w całkowitym spokoju. Założycielem tej tradycji w Chinach był wielki indyjski mistrz Bodhidharma, który przeniósł nauki Buddhy z Indii do Chin.


Wszystkie złozone rzeczy są jak sen,
Złudzenie, bańka, cień -
Są jak kropla rosy i błysk światła;
Tak powinny być rozpatrywane.


Sutra Diamentowa

Zen najkrócej można określić jako esencję, która jest fundamentalna dla całego wszechświata i wszystkich zjawisk, w tym dla wszystkich istot żywych posiadających świadomość. Oznacza to, że jest to również wrodzona, odwieczna esencja każdego człowieka. Istotą religijnej praktyki zen jest zatem rozpoznanie tej pierwotnej, prawdziwej natury.


Nie oznacza to jednak, że wystarczy po prostu usiąść na poduszce i zacząć praktykować zazen. Prawdziwa praktyka zen opiera się na trzech elementach:

  1. na naukach i instrukcjach,
  2. na medytacji oraz
  3. na kompetentnym, autentycznym nauczycielu.


Wszystko powstaje z umysłu, poniewaz mistrzem wszystkiego jest umysł. Złudzenia i satori (oświecenie) pojawiają się z umysłu, wszystko stworzone jest w oparciu o umysł. Jest to podobne do przedstawienia magika, który swobodnie pokazuje rzeczy pojawiające się znikąd. Umysł człowieka zmienia się w nieskończoność, bez żadnych ograniczeń. Jego działania też nie są niczym ograniczone. Z nieczystego umysłu powstaje nieczysty świat, z czystego umysłu powstaje czysty świat. Zewnętrzny świat zmienia się w nieskończoność, bez żadnych ograniczeń.


Yamada Bunryo Roshi

Szósty patriarcha zen w Chinach powiedział, że zen to umysł i umysł to zen. Odnosi się to do stanu wykraczającego poza zwykłe, nawykowe myśli, które oddzielają nas od innych i tworzą wewnętrzne napięcia oraz zewnętrzne kłopoty. Jest to stan, w którym doświadczana jest bezpośrednio prawdziwa pierwotna natura wszystkich zjawisk. Praktyka zen prowadzi do natychmiastowego wyrażenia i urzeczywistnienia niewyobrażalnej doskonałości obecnej w każdej istocie, w każdej chwili.


Namalowany obraz powstaje w zależności od tego, co namaluje malarz.
Zewnętrzny świat stworzony jest w taki sam sposób, w oparciu o umysł.


Yamada Bunryo Roshi

Zen jest sztuką wglądu w naturę wszystkich zjawisk i wskazuje drogę ze stanu zniewolonego umysłu do prawdziwego duchowego wyzwolenia. Pozwala nam powrócić do źródła samego życia, uwalnia z jarzma, pod wpływem którego zwykle cierpimy w tym świecie. Można powiedzieć, ze zen uwalnia energię, która naturalnie jest w każdym z nas, choć niedostrzegana i zamknięta przez nas samych. Nie dostrzegamy tego, że jesteśmy całkowicie pełni i zdolni do wielkiego współczucia. Nasze działania wynikające z niewiedzy zamiast dać nam i innym szczęście, odnoszą zwykle odwrotny skutek.



Czym jest Zen?

Bezpośrednie wskazanie na ludzki umysł
Ujrzenie własnej natury i osiągnięcie stanu Buddhy


Bodhidharma

Zen kładzie nacisk na bezpośrednie, żywe doświadczenie i prostotę, wykracza poza słowa nauk i intelektualne rozumienie. Nazywany jest też czasami szkołą Umysłu Buddhy.



Czym nie jest zen?

W nocy, szczęście,
W dzień, spokój -
Deszcz wiosenny.

Chora

Słowo zen zyskało obecnie wielką popularność. Stało się synonimem prostoty, minimalizmu, relaksu, rodzaju terapii i jest często nadużywane w sformułowaniach typu "zen w zarządzaniu", "zen w sztuce oporządzania motocykla" itp. Tym samym traci właściwe znaczenie. Te konotacje nie mają nic wspólnego z pierwotnym znaczeniem tego terminu, który wywodzi się od sanskryckiego słowa dhyana oznaczającego buddyjską praktykę medytacji. Nie ma zen bez buddyzmu i nie ma zen bez właściwej motywacji. Podstawą jest bowiem głębokie współczucie dla wszystkich istot i ślubowanie, aby je wszystkie ocalić. Innymi słowy, jest to pragnienie, aby wszystkie istoty były wolne od cierpienia i jego przyczyn oraz, aby były szczęśliwe i osiągnęły doskonałe wyzwolenie. Nie praktykuje się zazen dla własnych, egoistycznych korzyści.


Jest tylko jedna rzecz, która ma prawdziwą wartość w ocenie ludzi.
Jest to to, do jakiego stopnia mamy naprawdę ciepłe serce.

Ludwig van Beethoven

Zen dotyka esencji i podstaw naszego istnienia, dlatego łatwo o błędne rozumienie tego, czym w rzeczywistości jest. Kluczowe znaczenie ma autentyczność nauk, a tym samym autentyczność nauczyciela. Wielu dzisiaj nie rozumie zen popełniając błędy i również wielu nie rozumie skutków tych błędów. Dlatego tak ważny jest wybór kompetentnego nauczyciela, a tych jest niewielu.



Zazen

Cokolwiek byśmy robili, stajemy się czynnością, którą wykonujemy.
Kradnąc - stajemy się złodziejem;
Praktykując zazen dokładnie tak samo jak czynił to Buddha - stajemy się Buddha.

Murakami Kosho Roshi

Za oznacza "siedzenie". Zazen oznacza więc praktykę zen w pozycji siedzącej (tradycyjnie jest to lotos lub pół-lotos). Poprzez zazen możemy powrócić do pierwotnego stanu całkowicie wolnego od skrajności pomieszania i cierpienia. Możemy powrócić do stanu, który jest samą esencją naszej pierwotnej natury. Ta umiejętność powrotu do niczym niezmąconego, wewnętrznego spokoju umysłu i do naszego pierwotnego świata - to właśnie jest zazen. Praktyka zazen pozwala każdemu człowiekowi stać się tym, czym naprawdę jest.



SYLWETKI WYBRANYCH NAUCZYCIELI ZEN ODWIEDZAJĄCYCH RÓWNIEŻ POLSKĘ:

Słowo Roshi oznacza dosłownie "starego" lub "czcigodnego" nauczyciela. Na Zachodzie przyjęło się tłumaczenie tego tytułu jako "mistrz zen".

Yamada Bunryo Roshi

jest Roshim w linii zen rinzai. Jest następcą Dharmy Seki Yuho Roshiego, nieżyjącego już opata świątyni Eigenji w Japonii.


Yamada Bunryo Roshi urodził się w 1932 roku w Shitsuba w Japonii. Studiował na Uniwersytecie Buddyjskim Hanazono w Kioto. Praktykował w świątyni Eigenji, a następnie pod kierunkiem Kato Kozana Roshiego w Tokio. Jest opatem świątyni Daichi-ji. Aż do śmierci Seki Yuho Roshiego towarzyszył mu w jego pielgrzymce do Europy w celu nauczania zen. Pełni funkcję przewodniczacego organizacji Eigenji, zrzeszającej kilkadziesiąt światyń leżących w okolicy klasztoru.


Rok 2003 był 30-tą z kolei pielgrzymką zen do Europy Yamady Roshiego i z tej okazji Roshi po raz pierwszy w Polsce poprowadził sesshin. Od tamtej pory sesshin (intensywny trening zen) z Roshim we Wrocławiu odbywa się co roku.


Murakami Kosho Roshi

jest wieloletnim uczniem Kodo Sawaki Roshiego, jednego z najbardziej poważanych nauczycieli w tradycji soto, który zwany był Bezdomnym Kodo.


Urodził się w 1937 roku w Takamatsu w Japonii. Studiował fizykę teoretyczną. Podczas swoich studiów spotkał Kodo Sawaki Roshiego i został jego uczniem. Aż do śmierci swojego nauczyciela, Kosho Murakami podążał za nim, niestrudzenie praktykując zazen. Po śmierci Sawaki Roshiego został formalnie mnichem i oddał się praktyce shikan-taza, która stała się podstawą jego codziennego życia. Kosho Murakami idąc za przykładem swojego nauczyciela Kodo Sawaki Roshiego, wędruje po Japonii, rozmawiając z ludźmi, prowadząc sesshin i praktykując takuhatsu. Podobnie jak i jego nauczyciel, nie przywiązuje specjalnej wagi do hierarchii buddyjskiej, posiadania świątyni itp. Sesshin z Murakami Kosho Roshim odbywają się regularnie w okolicach Wrocławia od roku 2002.



DAWNI MISTRZOWIE:

Dogen Kigen (1200 - 1253)

Jeden z najwybitniejszych japońskich mistrzów szkoły soto zen. W poszukiwaniu prawdziwego nauczyciela udał się do Chin w 1222 roku, gdzie po pewnym czasie został uczniem słynnego mistrza soto zen, Tendo Nyojo. Następnie wrócił do Japonii, gdzie napisał monumentalne dzieło "Shobogenzo" i załozył klasztor Eiheiji, który do dziś jest główną swiatynią szkoły soto.


Hakuin Ekaku (1686 - 1769)

Wielki mistrz zen i reformator tradycji rinzai. Cała współczesna linia rinzai pochodzi praktycznie tylko od tego nauczyciela. W wieku 15 lat wstąpił do klasztoru. Słynął z bardzo surowego i rygorystycznego treningu. Bardzo mocno podkreślał znaczenie praktyki w życiu codziennym, zamiast samej tylko medytacji. Dzieki temu każdy, nawet świecki buddysta, mógł praktykować w każdym czasie i w każdym miejscu. Dla Hakuina taka zdeterminowana medytacja zen pośród codziennych działań była najważniejszą praktyką. Podkreślał również wagę praktyki koanów.


Wiosną setki kwiatów,
Latem rześki wiatr,
Jesienią księżyc nad polem,
A zimą płatki śniegu
- towarzyszą ci.
Jeśli bezużyteczne sprawy nie zaśmiecają twojego umysłu
Każda pora, to cudowna pora.

Mumon-Kan


Rys historyczny

Świat rozpaczy i bólu.
Kwiaty kwitną
Nawet wtedy.

Issa

Początki zen sięgają VI w. p.n.e. Buddha Siakjamuni miał wygłosić kazanie na Górze Sępa w Indiach. Ponad 1000 słuchaczy oczekiwało na jego słowa. Lecz zamiast tego on jednak milczał i po chwili tylko uniósł kwiat trzymany w dłoni. Jedynym, który zrozumiał, był jego uczeń Kasjapa, który uśmiechnął się. W geście swojego nauczyciela doświadczył on przebudzenia i uchwycił istotę nauk buddyjskich. Buddha potwierdził wgląd Mahakasjapy i w ten sposób stał się on pierwszym indyjskim patriarchą. Dlatego mówi się, ze zen jest szczególnym przekazem z umysłu do umysłu, z serca do serca. W rzeczywistości nauki zen opierają się na naukach najgłębszych sutr kanonu Mahajany, zbioru kazań Siakjamuniego Buddhy. W ten sposób Dharma (nauka Buddhy) jest przekazywana nieprzerwanie od Buddhy, poprzez 28 indyjskich patriarchów, w tym przez Bodhidharmę, który przeniósł ją do Chin, skąd kilkaset lat później trafiła ona m.in. do Japonii.

Po VII wieku n.e. zen rozwinął się w całych Chinach oraz poza Chinami, stając się wielką, instytucjonalną organizacją klasztorną, sponsorowaną i nadzorowaną przez rząd oraz cesarza. W tak sprzyjających warunkach powstawały liczne klasztory na olbrzymim obszarze geograficznym, edukujące dziesiątki tysięcy mnichów, mniszek i świeckich wyznawców.


Niektórzy mistrzowie w różnych regionach tego olbrzymiego subkontynentu nadawali naukom pewien specyficzny dla siebie charakter (co ważne, nie zmieniający jednak istoty nauk), co owocowało pojawieniem się kolejnych tradycji w obrębie tej samej szkoły zen. W VIII wieku n.e. Szósty Patriarcha dał początek tzw. szkole południowej - nagłego oświecenia, a równolegle pojawiła się szkoła północna - stopniowego oświecenia. Z powodów historycznych, zachowała się szkoła południowa, która ma wiele elementów szkoły północnej i która wytworzyła następnie pięć wielkich tradycji, z których dziś w Japonii zachowały się przede wszystkim dwie - rinzai i soto. Dotarły one do Japonii w XII i XIII wieku.



Zen w sztuce

Śliwy w kwiecie.
Moja wiosna
Jest zachwyceniem.

Issa

Zen miał olbrzymi wpływ na rozwój licznych sztuk, jak np. zenga - malarstwo tuszem, ceremonia herbaty, sztuka układania kwiatów (ikebana), poezja haiku, praktyka gry na bambusowym flecie shakuhachi, teatr no, kamienne ogrody zen, tradycyjne sztuki walki (np. w kyudo, kendo, iaido). Jednym słowem był wielką siłą napędową dla całej kultury w Azji Wschodniej, która przy okazji wytworzyła też niezwykłą kulturę materialną.


Kluczowe znaczenie w sztuce ma forma. Forma, która nie jest tylko zbiorem sztywnych reguł, ale raczej dynamicznym procesem powtarzania pewnych czynności, aż do osiągnięcia mistrzostwa. Jest to proces postępowania w określony wcześniej sposób. Najważniejsze jest właściwe powtarzanie, by dojść do mistrzostwa przez osiągnięcie właściwego stanu umysłu, który jest wolny od wszelkich zakłóceń. W ten sposób uczy sie tradycyjnych sztuk w Japonii. W całym buddyzmie naucza się poglądu o przemijalności zjawisk, a w zen oprócz samej teorii naucza się danej formy mistrzowskiego ćwiczenia związanej z wyrażeniem przemijalności, tak, by całkowicie stało się to naszym nawykiem. Dopiero wtedy, kiedy całkowicie nauczymy się tej formy, zrozumiemy, czym jest naprawdę przemijalność.



Pięć wskazań

Poważna duchowa praktyka nie może zaistnieć bez podstawy, którą jest moralność. Pięć najważniejszych wskazań etycznych w buddyzmie to:

  1. Nie zabijać, lecz unikać agresji i przemocy.
  2. Nie kraść i nie bogacić się rujnując innych.
  3. Nie uprawiać niewłaściwego seksu, przynoszącego cierpienie innym.
  4. Nie kłamać, nie oszukiwać, nie lżyć innych.
  5. Nie spożywać alkoholu i narkotyków, nie handlować nimi, nie dawać ich innym.



Misja Buddyjska

Trzy Schronienia w Polsce jest kościołem buddyjskim powstałym w 1992 r., a formalnie zarejestrowanym w Rejestrze Kościołów i Związków Wyznaniowych w 1995 r.


Powstała staraniem osób, które od lat siedemdziesiątych XX w. prowadziły religijną działalność buddyjską w Polsce i mających doświadczenie praktykowania Dharmy w tradycyjnych klasztorach buddyjskich w Azji. Jest członkiem Europejskiej Unii Buddyjskiej i we wrześniu 2005 roku zorganizowała trwający tydzień kongres EUB w Szczecinie.


Misja Buddyjska zrzesza kilka tysięcy wiernych w całej Polsce, w tym również emigrantów z Azji; są wśród nich Wietnamczycy, Mongołowie, Japończycy. Misja posiada obecnie 21 ośrodków oficjalnie zarejestrowanych oraz kilka niezarejestrowanych. Ośrodki te reprezentują różne tradycje buddyjskie, takie jak tybetańskie szkoły Ningma, Kagyu, Sakya oraz japońskie szkoły Soto Zen, Rinzai Zen i Jodo Shinshu.


Misja Buddyjska koncentruje się na przekazie do Polski tradycyjnej Dharmy Buddhy, wolnej od nieautoryzowanych zmian. Cel ten jest realizowany m.in. przez zapraszanie z Azji do Polski i wspomaganie nauczycieli Dharmy mających pełne i autentyczne wykształcenie religijne. Są to m.in. J.S. Gyalwang Drukpa, J.S. Gangteng Rinpocze, J.E. Dzogczen Rinpocze, Khandro Rinpocze, Lama Jampa Thaye, Harada Shodo Roshi, Murakami Kosho Roshi, Yamada Bunryo Roshi oraz inni ważni nauczyciele. Oficjalna strona www Misji Buddyjskiej to: misja.mahajana.net



Wrocławska grupa zen

związana ze świątynią "Horakuji", działa w ramach Misji Buddyjskiej - Trzy Schronienia od roku 2001. Zrzesza około 100 osób związanych z różnymi nauczycielami w szkołach rinzai zen, soto zen oraz buddyzmu tybetańskiego.


Grupa regularnie organizuje sesshin (okresy intensywnego treningu zazen) z Yamada Bunryo Roshim i Murakami Kosho Roshim, pomaga też w organizowaniu wizyt nauczycieli innych tradycji (m.in. buddyzmu tybetańskiego). Od wielu lat w każdy czwartek, przy ul. Komuny Paryskiej praktykuje wspólnie zazen oraz organizuje obchody wybranych świąt buddyjskich. W miarę skromnych możliwości prowadzi też działalność charytatywną (m.in. wspierając schroniska dla zwierząt), wydawniczą i edukacyjną.



Polecana literatura:

  • Czcigodny Kanzen, "Buddyzm"
  • "Dhammapada, Ścieżka Mądrości Buddy"
  • Harada Shodo Roshi, "Czym jest zazen"
  • Omori Sogen Roshi, "An Introduction to Zen Training"
  • oraz teksty dostępne w Internecie na stronie www: mahajana.net




1
autorzy